Inleiding
Een EpiPen is een auto-injector met adrenaline (epinefrine) die levensreddend kan zijn bij een ernstige allergische reactie (anafylaxie). Dit artikel legt stap voor stap uit hoe je een EpiPen moet gebruiken, bewaren en wat je daarna moet doen. De informatie is afgestemd op richtlijnen van het UMCG Allergie Centrum, Voedingscentrum en Nederlandse instanties (NVWA) waar relevant.
Wanneer gebruik je een EpiPen?
Een EpiPen gebruik je bij aanwijzingen voor een ernstige allergische reactie, zoals:
- ademhalingsproblemen (piepende ademhaling, moeite met ademhalen);
- zwelling van tong, keel of gezicht die slikken of ademen bemoeilijkt;
- plotselinge kaartrekking of flauwvallen; of
- meerdere symptomen tegelijk (bijvoorbeeld huidklachten met ademhalingsproblemen of duizeligheid).
Bij twijfel: gebruik de EpiPen. Adrenaline kan bij een levensbedreigende anafylaxie van levensbelang zijn. Direct 112 bellen is noodzakelijk (volg lokale richtlijnen en adviezen van het UMCG Allergie Centrum).
Welke soorten EpiPen bestaan er?
De veelgebruikte varianten zijn:
- EpiPen 0,3 mg voor volwassenen en kinderen vanaf ongeveer 30 kg;
- EpiPen Jr 0,15 mg voor kinderen van ongeveer 15–30 kg.
Minder dan ongeveer 15 kg: overleg met een allergoloog of kinderarts; er zijn andere oplossingen of specifieke instructies. Raadpleeg voor dosering en leeftijdsindicaties altijd het UMCG Allergie Centrum en de bijsluiter.
Voorbereiding vóór gebruik
Controleer de auto-injector
- Bekijk regelmatig de houdbaarheidsdatum en het uiterlijk van de vloeistof (helder en kleurloos). Vervang de EpiPen als deze over datum is of verkleurd/ troebel is (Volg richtlijnen van de apotheek en NVWA over veilige productbewaring).
- Draag de EpiPen altijd bij je als je een bekende ernstige allergie hebt. Overweeg om er twee mee te nemen, zeker bij kinderen of bij kans op blootstelling op afstand van hulp (advies UMCG Allergie Centrum).
- Heb een trainer‑model (zonder naald/medicijn) om te oefenen; dit voorkomt fouten in stresssituaties.
Stap-voor-stap: EpiPen toedienen
Stap 1 – Beoordeel de situatie en bel 112
Als iemand zware ademhalingsproblemen heeft, bewustzijnsverlies, zwelling van de tong/keel of andere tekenen van anafylaxie: stuur iemand direct 112 te bellen of bel zelf. Vertel dat er een anafylactische reactie is en dat je adrenaline hebt toegediend of gaat toedienen.
Stap 2 – Leg of laat de persoon zitten/liggen
Laat de persoon zitten als hij of zij moeite heeft met ademhalen, of plat liggen met opgetrokken knieën bij lage bloeddruk of flauwvallen. Zorg voor veiligheid in de omgeving.
Stap 3 – Verwijder de beschermkap
Houd de EpiPen vast in één hand, met de oranje punt (de kant waar de naald uitkomt) naar beneden. Met de andere hand trek je de grote veiligheidskap van de andere kant weg (de blauwe of grijze kap afhankelijk van het model). Raak de oranje punt niet aan.
Stap 4 – Plaats op de buitenkant van de bovenbeen
Druk de EpiPen hard tegen de buitenkant van de dij (bovenbeen), halverwege. Je kunt door kleding heen injecteren als dit nodig is; haal strakke kleding indien mogelijk weg. NIET in de bil injecteren.
Stap 5 – Activeer en houd vast
Druk de EpiPen stevig tegen de dij totdat je een klik hoort. Houd de EpiPen met druk tegen de dij gedrukt. Houd deze positie ongeveer 3 seconden vast (volg de specifieke instructies van de fabrikant in de bijsluiter van jouw apparaat). Na gebruik kun je de EpiPen enkele seconden vasthouden en vervolgens weghalen.
Stap 6 – Masseer het injectiegebied kort
Masseer zachtjes het injectiegebied gedurende ongeveer 10 seconden om de opname te helpen bevorderen.
Stap 7 – Bel en informeer hulpverleners
Als je nog niet gebeld hebt, bel nu 112. Vertel dat adrenaline is toegediend en geef tijd en dosis door. Vertel waar de injectie is gegeven en of een tweede dosis mogelijk nodig is.
Stap 8 – Geef een tweede dosis indien nodig
Als er geen verbetering optreedt binnen 5–15 minuten en er is een tweede EpiPen beschikbaar, geef dan een tweede injectie in de andere dij. Ambulancepersoneel kan adviseren over timing op basis van de situatie.
Wat doe je na toediening?
- Blijf de persoon rustig en in een veilige houding houden. Overleg met ambulance en volg hun instructies.
- Let op terugkerende symptomen: anafylaxie kan soms heroptreden (biphasische reactie). Observatie in een ziekenhuis is vaak nodig.
- Rapporteer het incident aan de voorschrijvende arts en plan een vervolgafspraak bij het allergiecentrum.
Veiligheid, bijwerkingen en speciale situaties
Bijwerkingen van adrenaline zijn meestal tijdelijk: hartkloppingen, trillen, bleekheid, misselijkheid, hoofdpijn en angst. Ook hart- en vaatpatiënten moeten adrenaline bij anafylaxie toegediend krijgen; de directe risico's van onbehandelde anafylaxie wegen zwaarder. Raadpleeg het UMCG Allergie Centrum voor specifieke medische vragen.
Opslag en houdbaarheid
Bewaar de EpiPen bij kamertemperatuur, beschermd tegen direct zonlicht en extreme hitte of kou (meestal 15–25 °C of volgens bijsluiter). Controleer regelmatig de houdbaarheidsdatum en de kleur van de vloeistof. Gebruik na de datum niet meer en vervang tijdig (apotheek). NVWA en lokale gezondheidsadviezen geven aanwijzingen voor veilig gebruik en opslag van consumentgerichte medische producten.
Afvalverwerking en vervoer
Een gebruikte EpiPen bevat een naald en moet als medisch sharps‑afval worden behandeld. Stop het gebruikte apparaat in een harde, dichtsluitende container (bijvoorbeeld een stevige plastic fles) en lever het in bij de apotheek of het inzamelpunt voor medisch afval volgens lokale regels. Neem bij reizen altijd extra EpiPens mee en bewaar ze op een koele, toegankelijke plaats (controleer bagageregels en adviezen van je arts of apotheek).
Training en voorbereiding
Oefen regelmatig met een trainer‑auto‑injector. Bespreek een anafylaxie‑actieplan met familie, school of collega’s en zorg dat mensen weten waar de EpiPen ligt en hoe ze 112 moeten bellen. Het Voedingscentrum en UMCG Allergie Centrum bieden informatie en materialen om een actieplan op te stellen en anderen te instrueren.
Veelgemaakte fouten
- Twijfelen en te laat of niet injecteren bij tekenen van anafylaxie.
- Verkeerde plaatsing (bijv. in de bil) of te kort vasthouden na het klikken.
- Het niet meenemen van een tweede EpiPen als back‑up in risicovolle situaties.
- Verkeerd bewaren (te warm, in direct zonlicht of in de koelkast), waardoor effectiviteit kan verminderen.
- Gebruiken van een verlopen EpiPen of een apparaat met troebele/verkleurde inhoud.
Voor aanvullende advies en persoonlijke instructie, neem contact op met je behandelend arts, apotheek of het UMCG Allergie Centrum. Raadpleeg ook het Voedingscentrum voor informatie over voedselallergieën en preventieve maatregelen en NVWA voor productveiligheidsinformatie.